مهندسی باغبانی مرند

( Linaria vulgaris )

توضيح‌ : كتان وحشي زرد، همچنين به آندج روغني، نردبان يعقوب نبي، كتان وحشي رايج، كتان وحشي، لينارياي رايج و گل ميموني وحشي منتسب مي شود. گل ميموني وحشي عضوي از خانواده ي اسكوفولارياسه يا بواسير مي باشد. كتان وحشي زرد، يك گياه علفي چند ساله با ساقه هايي مي باشد كه ساقه ها در پايه و سطح صاف نزديك به نوك گياه، اندكي چوبي مي باشند. ساقه هاي كتان وحشي زرد به مقدار ناچيز منشعب مي شوند و معمولاً 1 تا 2 پا، بلندي دارند. برگهاي گياه اساساً متناوب هستند اما، ممكن است به علت ازدحام، عكس قضيه اتفاق بيافتد و مقابل هم قرار بگيرند. هم ساقه ها و هم برگها، رنگ سبز كم رنگي دارند. گلهايي كه در پايه ي برگهاي فوقاني مي رويند، شبيه گل ميموني هستند، لبه ي بالايي زرد است، جام گل دو جزئي است، و لبه ي پائيني سه جزئي با يك خال نا رنجي رنگ مي باشد. دانه هاي كتان وحشي زرد ( گل كتاني زرد ) قهوه اي تيره تا سياه رنگ مي باشند، 12/1 اينچ قطر دارند، و با يك بال مدور كاغذي، يك دست و مسطح شده اند. كتان وحشي زرد با ساختمان برگ، از كتان وحشي دالماسي متمايز شود. كتان وحشي زرد برگهاي دراز و باريك دارد ولي كتان وحشي دالماسي برگهاي پهن و عريض قلبي شكل دارد.

منظر گياه :

كتان وحشي زرد

گل كاغذي

برگهاي كتان وحشي زرد

دالماسي

برگهاي كتان وحشي

گل ها

توزيع و رستنگاه ( محل سكونت ) :

كتان وحشي زرد بومي اروپا و آسياي مركزي جنوبي مي باشد و عموماً در سرتاسر شمال شرقي ايالات متحده، و سرتاسر جنوب غربي كانادا يافت مي شود. گياه همچنين در ساير بخش هاي قاره به صورت محلي يافت مي شود. كتان وحشي زرد در حوزه ي وسيعي از رستنگاه ها ( بوم ) واقع مي شود، ولي تحت شرايط مرطوب يا تاريك، محدود مي شود. گياه اغلب در خاك هاي با بافت نسبتاً درشت و داراي زهكشي خوب، يافت مي شود. در آمريكاي شمالي، كتان وحشي زرد، در خاكهاي شني يا ماسه اي در كنار جاده ها، محوطه ي راه آهن، اماكن بي مصرف يا زائد، زمين هاي خشك و بي آب، مزارع حبوبات، باغات، مراتع و چراگاه ها، و زمين هاي محيات يا كشت شده، واقع مي شود.

بوم شناسي يا تاريخچه ي زندگي : كتان وحشي زرد يك گياه علفي چند ساله است كه توسط بذر و جوانه هاي ريشه ي گياهي تكثير مي شود. جوانه در بهار، از ماه آوريل تا اواسط ماه مي، زماني كه دماي خاك گرم است، شروع به ظاهر شدن مي كند. انشعابات ( شاخه ) گياهي همچنين قادرند تا از جوانه هاي رويشي روي دسته ي ريشه، باززايي يا احيا شوند.

ريشه هاي كتان وحشي زرد بالغ مي توانند داخل خاك تا 3 پا يا بيشتر نفوذ كنند، حال آنكه ريشه هاي جانبي مي توانند چندين يارد طول داشته باشند. كتان وحشي زرد، در داكوتاي شمالي، از اواخر ماه ژوئن تا سرتاسر ماه آگوست گل دهي مي كند. توليد بذر گياه خيلي متغير است، نزديك به 15000 تا 30000 بذر در هر گياه، تخمين زده شده است. بذر ها ممكن است به مدت يك دوره ي ده ساله يابيشتر، زيست پذير باقي بمانند. بقاي كتان وحشي زرد ممكن است به علت تكثير پائين بذر، بيشتر متكي به تكثير گياهي ريشه باشد. حالات ضمني مسوميت خفيف در احشام گزارش شده است؛ هرچند، احشام معمولاً از گياهان دوري و اجتناب مي ورزند.

تاريخچه ي معمول سازي : كتان وحشي زرد، طي نيمه ي سال هاي 1800، به عنوان يك گياه زينتي در ايالات متحده مطرح شد. گياه مورد توجه قرار گرفته كه سرتاسر كانادا و قسمت هايي از ايالات متحده، اهلي شود. كتان وحشي زرد، به فروش خود از راه بازرگاني به عنوان يك گياه زينتي ادامه مي دهد. در شمال داكوتا، كتان وحشي زرد در بخش هاي مك هنري، بارنز، استوتزمن، استارك، والش، بورك، گرانت، كيدر، بوتينيو، مونترال، مورتون، وارد، ديكي، پييرس، لوگان، مك كنزي، بورك، رامسي، و دان، گزارش شده است.

اثرات هجوم : كتان وحشي زرد مي تواند اثر منفي بر زمينهاي ناحيه اي، مراتع، زمين هاي محصول دار، نواحي آشفته، و كنار جاده ها داشته باشد. گياه مي تواند جايگزين اجتماع گياهي موجود شود، و به حيات وحش بپيوندد. كتان وحشي زرد اغلب جايگزين گياهان علفي مرغوب زمين هاي ناحيه اي مي شود، و عموماً احشام از آن دوري مي كنند. كمينه و شيوه هاي كشاورزي غير زراعي، مي توانند كتان وحشي زرد را قادر سازند تا به عرصه ها و ناحيه هايي هجوم ببرند كه در غير اين صورت، اگر مرتباً كشت شود، جمعيت ها را در يك سطح قابل قبولي نگه خواهد داشت.

كنترل :

اهداف مديريت براي كنترل كتان وحشي زرد بايد حذف يا كاهش توليد دانه، و انتشار رويشي جمعيت هاي برقرار را شامل شود. بذرهاي كتان وحشي زرد قادرند در خاك، به مدت يك دوره ي ده ساله يا بيشتر زنده بمانند، از اينرو هجوم بايد در مدت چندين فصل رويشي متوالي مورد بازبيني قرار گيرد تا از جوانه زني گياهان جديد جلوگيري شود. كتان وحشي زرد، اساساً توسط ريشه هاي هجوم برقرار شده گسترش مي يابد، از اينرو دستور كارها بايد كنترل انتشار رويشي را قبل از ممانعت از توليد بذر مورد تأكيد قرار دهند. جوانه هاي كتان وحشي زرد، خيلي در مقابل رقابت، استراتژي هاي كنترل، و آب زدايي ( دهيدراسيون ) آسيب پذير مي باشند كه بايد در ايجاد يك طرح مديريتي رسيدگي مهمي صورت بگيرد. تلاش هاي مديريتي مخصوص مكاني، براي شناسايي شيوه هاي خيلي مؤثر و به صرفه براي جمعيت هاي ويژه اي لازم مي باشد، زيرا كه هجوم ( فراواني ) كتان وحشي زرد خيلي متغير است و مي تواند بطور متفاوت به اقدامات كنترلي واكنش نشان دهد.

فني – كشيدن كتان وحشي زرد توسط دست، براي هجوم كوچك مؤثر خواهد بود، بويژه در خاك هاي شني يا زماني كه خاك ها مرطوب مي باشند. كشيدن دستي بايد تا حد امكان ريشه را برچيند و بايد چندين سال تكرار شود تا موفقيت آميز شود. كشت در جاهايي كه امكان پذير باشد، مي تواند كتان وحشي زرد را كنترل كند. كشت بايد در اوايل ژوئن آغاز شود، و هر 7 تا 10 روز تكرار شود. ريشه كن كردن جمعيت گياهي، امكان دارد حداقل به دو سال، با چهار تا پنج كشت در طي سال دوم نياز داشته باشد. كشت بايد همسان و پايدار و كم عمق باشد تا از گسترش ريشه هاي كتان زرد جلوگيري به عمل بيايد. چيدن براي كنترل كتان وحشي زرد توصيه نمي شود زيرا اندوخته هاي ريشه اي و بذر هاي زير خاك تحت تأثير واقع نمي شوند. سوزاندن نيز مؤثر نمي باشد زيرا كه دماي خاك به حد كافي زياد نمي شود تا ريشه ها يا بذر هاي زير خاك گياه را از بين ببرد. سوزاندن ممكن است توليد ساقه هاي رويشي برانگيزد و همچنين ممكن است رقابت پذيري كتان وحشي زرد را با برچيدن گونه هاي مرغوب بومي، افزايش دهد. تحقيقات بيشتري نياز است تا اثرات سوختگي هاي تعيين شده را براي كنترل كتان وحشي زرد، شناسايي و تعيين كنيم.

شيميايي – تأثيرپذيري علف كش ها روي كتان وحشي زرد خيلي متغير است. كتان وحشي زرد، به 2,4-D, MCPA, 1,4-DB, MCPB يا مكروپروپ گلايفوسيت، آميترول، ديكوات، مقاوم مي باشد و پيكلورامكان براي درمان خال مورد استفاده قرار مي گيرد. در مراتع و زمين هاي ناحيه اي، پيكلورام براي كنترل كتان وحشي زرد مورد استفاده قرار گرفته شده است، اما اينطور تشخيص داده شده است كه در برخي اماكن بي اثر مي باشد. عمليات پي در پي علف كش به ميزان بالا، براي كاهش موفق هجوم، ضروري مي باشد.

بيولوژيكي – چندين عامل كنترل بيولوژيكي براي اسفاده بر عليه كتان وحشي زرد، موجود مي باشد. هر چند، موفقيت اين عوامل در اين زمانه ناشناخته باقي مانده است. يك پروانه ي برگريز، Calophasia lunula، يك سوسك تغيه كننده از تخمدان، Brachypterolus pulicarius، و دو شپشه ي بذري تغذيه كننده از كپسول، Gymnaetron antirrhini و Gymnaetron netum، در كانادا و ايالات متحده رها شدند. يك شپشه ي سوراخ كننده ي ساقه، Mecinus janthinus، و يك بيد يا پروانه ي سوراخ كننده ي ريشه، Eteobalea intermediella نيز رها شدند تا كتان وحشي زرد را در كانادا و ايالات متحده كنترل كنند. اين گونه ها هركدام ممكن است درجه تأثيراتي روي گياهان منفرد يا روي توليد بذر داشته باشند. تحقيقات ثبت شده راجع به عوامل كنترل بيولوژيكي، محدود است. اخيراً كنترل بيولوژيكي در داكوتاي شمالي توصيه نمي شود بخاطر جريب كتان وحشي محدود.

چراي بيش از حد توسط احشام ( گاو و گوسفند ) در بهار، مي تواند برقراري كتان زرد را با كاهش گونه هاي مرغوب، افزايش دهد؛ از اينرو، ميزان ذخيره و اندوخته ي مناسبي نياز هست تا حفظ و برقرار شود.